Cesar Millan; waarom niet?!

Het was dinsdag 18 januari “trending” op Twitter; Martin Gaus over zelf uitgeroepen hondenfluisteraar Cesar Millan.

Ik ben het (voor de verandering!) helemaal eens met Martin Gaus. Dat wat Cesar Millan doet heeft resultaat; je ziet dat na verloop van tijd de hond niet meer het gedrag vertoont dat voor de eigenaar een probleem is. Dat klopt.
Het grote probleem bij de methode die Cesar Millan toepast, is het effect op de honden. De lichaamstaal van de honden is in een overgrote meerderheid van de behandelde gevallen overduidelijk. Oren naar achteren, staart (zeer) laag of zelfs tussen de benen. Gedrukte houding en spanning in het lijf en ogen. Cesar Millan kan dan wel een verhaal vertellen over leider zijn, maar doe voor de gein het geluid van de televisie eens uit. En kijk. Kijk naar de lichaamshouding van de hond die op dat moment “gerehabiliteerd” wordt. Zie de angst, stress en emotie en trek je conclusies.

Ik had Cesar Millan in het verleden al eens voorbij zien komen en zapte altijd vanwege bovenstaande beschrijving weg. Maar gezien het rumoer in hondenland én de populariteit bij de gemiddelde hondeneigenaar vond ik dat ik er opnieuw maar eens een keer voor moest gaan zitten.
Het was een uitzending over een Franse Bulldog die op straat uitviel naar andere honden. Zijn lichaamshouding was tijdens de wandeling duidelijk; angst-agressie. Er was één plek tijdens de wandeling waar de grote “vijand” van de Franse Bulldog achter een deur zat en waar de Franse Bulldog geregeld helemaal uit zijn dak ging. Tot mijn stomme verbazing ging Cesar Millan met de Bulldog op de stoep zitten voor die deur, terwijl de andere hond helemaal over de rooie ging aan de andere kant van de relatief dunne deur. Bij elke beweging van de Franse Bulldog, kreeg hij een correctie. En ja, voorstanders van Cesar Millan. Een rukje in de nek, een tik en een shhhhhh zijn correcties. Als ze dat niet waren, dan zouden ze ook niet werken! Kwestie van weten hoe de leerprincipes bij mens en dier in elkaar steken.
Na een paar correcties hield de Franse Bulldog op met bewegen. Hij staarde voor zich uit, hijgde aan één stuk door en had een gedrukte houding. Een hoopje ellende was het geworden. Een triomfantelijke Cesar Millan zei met stralende lach; “calm en submissive…..” Ik werd er misselijk van.

Eén ding moet ik Cesar Millan nageven; zijn timing is perfect! Er zijn maar weinig mensen die exact zo op het juiste moment kunnen corrigeren als hij dat kan. Daar zit ‘m ook precies het grote probleem. Ondanks dat er in de tv-uitzending vaak vermeld wordt dat de methode niet zonder deskundigen mag worden toegepast, leert de praktijkervaring inmiddels dat dat wel gebeurt. Hondeneigenaren die hun hond elke keer aantikken. Een paar dagen geleden zag ik kinderen van een jaar of vijf met een Koningspoedel lopen om de hond te leren dat hij respect moest hebben voor kinderen en ze als ranglager moest zien. Niet alleen vreselijk achterhaald, maar simpelweg heel riscovol.  Dan nog maar niet te spreken over de angstige honden die onder tafels weggehaald worden. Een perfect scenario om als eigenaar gebeten te worden.

Cesar Millan kan doen wat hij doet omdat het het leven makkelijker maakt van de eigenaren. Aan de emoties en het welzijn van de hond wordt gemakshalve maar voorbij gegaan. Mensen kiezen voor de gemakkelijke weg van correcties in plaats van de inderdaad wat meer complexe weg van beloningen en het verkrijgen van inzicht in je dier.
Op Twitter was er tijdens en na het verhaal van Martin Gaus een duidelijke scheiding voor- en tegenstanders te zien. Medestanders van Gaus kwamen met argumenten, fans van Cesar Millan met het verwijt dat Gaus vast bang was om minder geld te verdienen. Het feit dat er met een heel groot deel van de groep aanhangers van Cesar Millan niet op basis van argumenten gediscussieerd kan worden over wat hij doet, is voor mij veelzeggend.

Waarom niet, maar wat dan wel?

De vorige posting heeft heel wat reacties opgeleverd. Uit veel van die reacties blijkt dat veel mensen niet weten dat de methodes  die worden gebruikt op basis van dominantie en hierarchie voor een groot deel

gebaseerd zijn opinzichten uit de jaren ’40 en ’50. Inmiddels is er veel onderzoek gedaan naar wolven en honden en blijkt dat de eerdere opvattingen rondom dominantie niet correct waren. Het zit allemaal toch wel net even iets anders. Maar helaas zijn die veranderingen en inzichten niet tot iedereen doorgedrongen.
Voor meer informatie over de redenen waarom de dominantie-theorie onder deskundigen inmiddels verworpen is, lees deze pagina. Een populair geschreven en naar het Nederlands vertaald artikel over de achterhaaldheid van de dominantie-theorie vind je hier.

Trainingen gebaseerd op onder meer correcties hebben een groot aantal risico’s:
- vergroten van angst over of in de situatie waarin de correctie is gebruikt
- vermindert leervermogen van de hond
- associatie van andere toevallige gebeurtenis met de gebeurtenis waar hond angst liet zien
- gedrag stopt, maar de onderliggende emotionele motivatie blijft nog steeds bestaan (dus een hond die blaft omdat hij bang is, stopt met blaffen maar de angst is nog steeds aanwezig. Voor de hond is het probleem dus niet opgelost)
- aanleiding voor een nieuwe aanval of ontwijkend gedrag
- veroorzaakt verwarring over welk gedrag gewenst is
- lichamelijke schade

Als je ervan uitgaat dat correcties in het algemeen niet de juiste manier zijn om gedragsproblemen op te lossen, blijft natuurlijk wel de vraag over; wat doe je dan wel? Helaas is die vraag niet zo gemakkelijk te beantwoorden in een algemeen gestandaardiseerde zin zoals: “Zorg dat je de leider bent”. Als eerste moet duidelijk worden waarom een hond doet wat hij doet? Wat is de motivatie voor de hond om het gedrag te vertonen? Wat zijn de omstandigheden waarin hij het doet, in hoeverre speelt de omgeving een belangrijke rol? Veel problemen ontstaan of worden verergerd door de eigenaar die uit onwetendheid op een manier reageert die de hond niet begrijpt.
Pas als bekend is waarom de hond doet wat hij doet en in welke omstandigheden, kan er gewerkt worden aan de oplossing. Die zit vaak in training van de hond en begeleiden van de eigenaar. Ik realiseer me goed; een “vaag” antwoord op hoe het wel moet. Maar als je een hond en zijn eigenaar goed wilt helpen is het simpelweg niet mogelijk om een standaardantwoord te geven. Zoveel honden en eigenaar, zoveel oplossingen. Uitgangspunt daarbij zou werken met positieve bekrachtigers moeten zijn, simpelweg omdat uit onderzoek blijkt dat dat uiteindelijk het meeste resultaat heeft. Maar ook vanwege kennis van en respect voor de aard van de hond.

In een blog als deze is het onmogelijk om volledig en uitgebreid toe te lichten waarom niet en wat dan wel. Als je serieus meer wilt weten, raad ik je daarom aan om op zijn minst de volgende websites en wetenschappelijk onderzoek te lezen:
- http://www.dogwelfarecampaign.com.
- http://www.doghouserock.nl/training/dominant.php
- Bradshaw, J.W.S., Blackwell, E.J. and Casey, R.A. (2009) Dominance in domestic dogs – useful construct or bad habit? Journal of Veterinary Behaviour, Clinical Applications and Research, Volume 4, Issue 3, Pages 109-144 (May-June 2009).